ลองฝึกอาชีพ 1 วัน ดีกว่าถาม "อยากเป็นอะไร" 100 รอบ

ทำไมการถามอย่างเดียวไม่ช่วยให้เด็กค้นพบตัวเอง
การถามให้เด็กคิดถึงอาชีพคือการขอให้เขา เลือก จากสิ่งที่เขาไม่เคยเห็น ไม่เคยลองเหมือนถามว่า ชอบอาหารจานไหนที่สุด ทั้งที่ยังไม่เคยชิมเลยสักจานเด็กจึงตอบไม่ได้และเริ่มรู้สึกว่า ตัวเองไม่มีอะไรพิเศษ

สมองเด็กเรียนรู้จากประสบการณ์ไม่ใช่คำถาม
งานวิจัยด้านพัฒนาการเด็กอธิบายตรงกันว่าเด็กจะเข้าใจตัวเองได้ดีขึ้น เมื่อได้

• ลงมือทำ
• เจอสถานการณ์จริง
• สะท้อนความรู้สึกของตัวเองหลังทำกิจกรรม

แนวคิดนี้เรียกว่า การเรียนรู้จากประสบการณ์ตรง (Experiential Learning) ซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญของการค้นหาความถนัด

ลองอาชีพ 1 วัน เด็กได้อะไรบ้าง
แม้จะเป็นแค่ระยะเวลาสั้นๆ เด็กจะได้ข้อมูลสำคัญเกี่ยวกับตัวเอง เช่น

• ชอบใช้มือทำงาน หรือชอบคิดวิเคราะห์
• สนุกกับการทำงานคนเดียว หรือทำงานเป็นทีม
• กล้าลอง กล้าถาม หรือชอบสังเกตเงียบ ๆ
• อะไรที่ ไม่ชอบ ซึ่งสำคัญไม่แพ้สิ่งที่ชอบ
  

ข้อมูลเหล่านี้ไม่มีในแบบทดสอบแต่เกิดจากประสบการณ์จริงเท่านั้น

งานวิจัยบอกอะไรเกี่ยวกับการให้เด็กลองอาชีพ
งานวิจัยด้านการแนะแนวและการพัฒนาเยาวชนพบว่า

• เด็กที่ได้สัมผัสอาชีพจริงตั้งแต่วัยเรียน มีแนวโน้มรู้เป้าหมายของตัวเองเร็วขึ้นและปรับตัวกับการเรียนในระดับที่สูงขึ้นได้ดีกว่า
• การเรียนรู้แบบลงมือทำช่วยพัฒนา ความมั่นใจในตนเอง และ การตัดสินใจ ซึ่งเป็นทักษะสำคัญต่ออนาคตมากกว่าการรู้คำตอบว่าอยากเป็นอะไร

ทำไมไม่ควรรอให้เด็ก โตแล้วค่อยเลือก
หลายครอบครัวคิดว่ารอให้ลูกพร้อมก่อน ค่อยให้เลือกอาชีพแต่ความจริงคือความพร้อม เกิดจากการได้ลอง ไม่ใช่จากการรอ ยิ่งเด็กไม่เคยลองยิ่งกลัวการเลือกเพราะกลัวเลือกผิด
การให้ลองอาชีพสั้น ๆ ไม่ใช่การบังคับให้ตัดสินใจแต่คือการสร้าง ฐานข้อมูลชีวิต ให้เด็ก

เด็กแบบไหนควรเริ่มลองอาชีพ

• เด็กที่บอกว่า ไม่รู้ว่าตัวเองชอบอะไร
• เด็กที่เรียนได้ แต่ไม่อินกับวิชาไหน
• เด็กที่เบื่อง่าย เปลี่ยนความสนใจบ่อย
• เด็กที่ไม่กล้าตัดสินใจ เพราะกลัวผิดพลาด
  

จริง ๆ แล้วเด็กทุกคนควรได้ลองต่างกันแค่ ลองมากลองน้อย

คำถามที่ผู้ปกครองควรถามหลังจากเด็กได้ลอง
แทนที่จะถามว่าอยากเป็นอันนี้ไหมลองถามว่า

• วันนี้สนุกตอนไหนที่สุด
• อะไรยากกว่าที่คิด
• ถ้าได้ลองอีกครั้ง อยากปรับอะไร
• อยากรู้เรื่องนี้ต่อไหม
  

คำถามเหล่านี้ช่วยให้เด็กเข้าใจตัวเองโดยไม่กดดันให้ต้องรีบเลือก

สรุป

• เด็กไม่จำเป็นต้องรู้ว่าโตขึ้นจะเป็นอะไร ตั้งแต่อายุยังน้อย
• แต่เด็กควรรู้ว่า ตัวเองเป็นคนแบบไหน
• การลองอาชีพ 1 วัน ให้ข้อมูลชีวิตจริงกับเด็ก
• ดีกว่าการถามคำถามเดิมซ้ำ ๆ โดยไม่มีประสบการณ์รองรับ
  

ถ้าลูกยังตอบไม่ได้ว่าอยากเป็นอะไรอาจไม่ใช่เพราะเขาไม่เก่งแต่เพราะเขา ยังไม่เคยได้ลองจริง

อ้างอิง

• OECD. (2021). Career Readiness and Career Development. รายงานด้านการพัฒนาเยาวชนและการเตรียมความพร้อมสู่อาชีพ
• Kolb, D. A. (1984). Experiential Learning: Experience as the Source of Learning and Development. ทฤษฎีการเรียนรู้จากประสบการณ์
• คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล. งานวิจัยด้านพัฒนาการเด็กและการเรียนรู้เชิงประสบการณ์